İhracatta 10 milyar dolarlık karbon alarmı: AB'nin yeni düzenlemesi 6 sektörü vuracak

AB'nin yeni düzenlemesi 6 sektörü vuracak

Avrupa Birliği'nin "Sınırda Karbon Düzenlemesi" (SKDM) Türk ihracatçısı için yeni bir dönemi başlatıyor. Demir-çelikten alüminyuma kadar altı kritik sektörü kapsayan uygulama, Türkiye'nin ilgili kalemlerdeki toplam ihracatının yüzde 42'sine denk gelen 10 milyar dolarlık ticaret hacmini doğrudan etkileyecek.

Avrupa Birliği, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında "Yeşil Mutabakat" hedeflerini hayata geçirirken, ticaretin kurallarını da yeniden yazıyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, AB'nin karbon kaçağını önlemek ve kendi üreticisinin rekabet gücünü korumak amacıyla geliştirdiği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, Türk sanayisi için kritik bir viraj anlamına geliyor. Geçiş dönemi geçtiğimiz yılın ekim ayında başlayan uygulama, ihracatçıların ürettikleri emisyona göre vergilendirilmesini öngörüyor.

Aslan payı demir-çelik ve alüminyumun

Düzenleme ilk etapta karbon kaçağı riskinin en yüksek olduğu demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerini kapsıyor. Verilere göre, bu altı sektörün geçtiğimiz yıl AB'ye yaptığı toplam ihracat 10 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu rakam, söz konusu sektörlerin tüm dünyaya yaptığı ihracatın yüzde 42'sini oluşturuyor.

Sektörel bazda bakıldığında ise en büyük risk ve hacmin demir-çelik ile alüminyumda olduğu görülüyor. Türkiye, uygulama kapsamındaki ürünler arasında AB ülkelerine en çok demir-çelik satışı gerçekleştirirken, geçen yıl bu kalemde 6 milyar 255 milyon dolarlık ihracat geliri elde edildi. AB pazarının bu sektördeki payı yüzde 39 olarak kayıtlara geçti. Ancak oransal olarak AB pazarına en bağımlı sektörün alüminyum olduğu dikkat çekiyor. Geçen yıl 3 milyar doları aşan alüminyum ihracatının yüzde 59'u, yani yarısından fazlası doğrudan AB ülkelerine yapıldı. Diğer yandan gübre, elektrik, çimento ve hidrojen ihracatı da düzenlemeden etkilenecek kalemler arasında yer alıyor.

Mali yükümlülükler 2026’da başlıyor

Sanayiciyi bekleyen asıl mali yükümlülükler için takvim işliyor. Mekanizmanın ana uygulama döneminin Ocak 2026'da başlaması beklenirken, vergisel yükümlülüklerin 2026 ile 2034 yılları arasında kademeli olarak devreye girmesi planlanıyor. Ayrıca kapsamdaki sektör sayısının önümüzdeki yıllarda daha da artırılması gündemde. Bu durum, Türk ihracatçısının ürünlerinin karbon ve çevresel ayak izini azaltmasını bir tercih olmaktan çıkarıp ticari bir zorunluluğa dönüştürüyor.

Bakanlıktan "stratejinizi değiştirin" uyarısı

Ticaret Bakanlığı, üreticilerin bu yeni ticaret düzenine hazırlıksız yakalanmaması için çalışmalarını sürdürürken, firmalara köklü değişiklikler yapmaları yönünde uyarılarda bulunuyor. Bakanlık, üreticilerin kısa vadeli çözümler yerine, uzun vadeli emisyon azaltım stratejileri belirlemesi gerektiğine dikkat çekiyor.Bu kapsamda firmaların üretim süreçlerini, yakıt tüketimlerini ve hammadde tedarik zincirlerini sil baştan gözden geçirmeleri gerekiyor. Bakanlığın yol haritasına göre, üretimde enerji verimliliğini artıracak tekniklerin devreye alınması ve fosil yakıtlar yerine biyoyakıtlar veya yenilenebilir enerji kaynaklarına geçilmesi hayati önem taşıyor. Ayrıca üretimde kullanılan hurda ve girdilerin de düşük karbonlu olması, nihai ürünün vergi yükünü hafifletecek unsurlar arasında gösteriliyor. Uzmanlar, şirketlerin sadece üretim bantlarını değil, ticari sözleşmelerini de gömülü emisyon verileri ve cezai sorumlulukları kapsayacak şekilde revize etmeleri gerektiğini vurguluyor. Geleceğin ticaretinde rekabet gücü, artık sadece fiyatla değil, "düşük karbonlu üretim" yeteneğiyle ölçülecek.